Do these 3 things before closing this tab:
1Clear out junk files and repair common Windows errors2Scan for outdated or missing drivers - takes under a minute3Repair Windows errors before they cause bigger problemsAng panitikan sa Panahon ng Katutubo ay binubuo ng maraming tradisyong nagmula sa magkakaibang pamayanan at wika sa kapuluan—hindi iisang pambansang koleksiyon. Karamihan ay naipasa sa pagbigkas, pag-awit at pagsasalaysay; may mga pamayanan ding may tradisyon ng pagsulat. Marami sa mga tekstong mababasa ngayon ay naitala, isinalin o inilathala pagkaraan ng panahong inilalarawan, kaya mahalagang alamin kung oral na tradisyon, transkripsiyon, salin o modernong edisyon ang isang bersiyon.
Ano ang saklaw ng Panahon ng Katutubo?
Ginagamit ang “Panahon ng Katutubo” bilang malawak na katawagan sa panitikan ng mga pamayanang umiral bago at sa panahon ng pagdating ng kolonyal na pamamahala. Hindi ito tumutukoy sa iisang eksaktong petsa ng simula at wakas: nagkakaiba ang kasaysayan ng mga pamayanan, at nagpatuloy ang mga tradisyon sa iba’t ibang paraan habang nagbabago ang lipunan.
Ayon sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA), “Early Philippine Literature”, malaking bahagi ng unang panitikan ang naipasa sa pamamagitan ng oral recitation at incantation. May mga anyong naisulat din sa Baybayin; pagkaraan ng mga siglo, naisulat sa alpabetong Romano ang ilang tradisyon sa mga tala ng mga kronista at iskolar. Samakatuwid, hindi nangangahulugan ang kakulangan ng maraming sinaunang manuskrito na walang panitikan o sistema ng pagsulat.
Anu-ano ang mga anyo ng panitikan?
Ang mga anyo ay magkakaugnay sa wika, gawain at okasyon ng pamayanan. Inilalarawan ng CCP Encyclopedia of Philippine Art ang mga tradisyon sa pamamagitan ng folk speech, tulang liriko at naratibong anyo.
#1 Best Overall
- Karunungang-bayan at folk speech: bugtong, salawikain, kasabihan at maiikling pahayag na naghahatid ng talinghaga at kaalaman.
- Awit at tulang liriko: awiting-bayan, oyayi, dalit at mga anyong ginagamit sa pag-ibig, paggawa, pagdadalamhati, ritwal at iba pang okasyon. Kabilang sa mga halimbawang binabanggit ng CCP Encyclopedia ang ambahan, laji at tagay.
- Salaysay: kuwentong-bayan, alamat at mito na naglalahad ng pinagmulan, karanasan o paniniwala ng pamayanan.
- Epiko at mahabang salaysay: mga akdang inaawit o binibigkas na maaaring maglaman ng bayani, paglalakbay, pakikipagsapalaran at kosmolohiya ng komunidad.
Kabilang sa mga halimbawang inililista sa MATATAG Filipino Curriculum Guide ng DepEd ang Alim, Bantugan, Biag ni Lam-ang, Ibalon, Kudaman at Labaw Donggon. Binabanggit din ng NCCA ang Hudhud ng Ifugao, Biag ni Lam-ang ng Ilokano, Labaw Donggon ng Sulod at Darangen ng Maranao. Mga halimbawa lamang ito mula sa magkakaibang tradisyon, hindi kumpletong talaan ng panitikang katutubo.
Paano nagkakaiba ang mga panrehiyong tradisyon?
Nag-iiba ang pangalan at gamit ng anyo sa bawat wika at pamayanan. Sa pahina ng NCCA tungkol sa Cebuano literature, kabilang sa mga anyong binabanggit ang garay, harito, tigmo at panultihon; iniuugnay ng pahina ang mga ito sa paglalarawan ni Francisco Alzina noong 1668. Ang 1668 ay petsa ng sangguniang historikal na tinatalakay, hindi petsa ng pinagmulan ng mga anyo.
Rank #2
Inilalarawan naman ng NCCA ang panitikang Kanlurang Bisaya bago dumating ang mga Espanyol bilang pasalita, at binabanggit ang bugtong, salawikain, awit, salaysay at epiko sa pahinang Hiligaynon literature. Ipinakikita ng mga halimbawang ito kung bakit mas makabuluhang suriin ang panitikan ayon sa pinagmulan at konteksto kaysa ipagpalagay na pare-pareho ang mga anyo sa buong kapuluan.
Pasalita ba ang panitikan, o may sistema rin ng pagsulat?
Pareho itong mahalaga. Malawak ang papel ng pagbigkas, pag-awit at pagsasalaysay sa pagpapanatili ng mga akda, ngunit may mga tradisyon din ng pagsulat. May mga tekstong naisulat sa Baybayin, at nagpapatuloy ang ilang katutubong sistema ng pagsulat gaya ng Hanunoo, Buhid, Tagbanua at Pala’wan. Inililista ng National Museum of the Philippines Library catalog ang aklat na tumatalakay sa arkeolohikal na ebidensiya ng sinaunang pagsulat, Baybayin bago at noong panahon ng Espanyol, at mga tradisyong ito. Katalogo ito ng sanggunian, hindi kapalit ng pag-aaral sa mismong artifact o aklat.
Rank #3
Bakit kailangang alamin kung sino ang nagtala o nagsalin ng isang akda?
Ang nailathalang bersiyon ay hindi palaging tuwirang katumbas ng isang sinaunang pagtatanghal. Ang mga epiko, halimbawa, ay may kasaysayan ng pagsulat, paglalarawan, pagbubuod at transkripsiyon sa magkakaibang panahon. Ipinakikita ito ng akademikong pag-aaral na “Collecting the People: Textualizing Epics in Philippine History from the Sixteenth Century to the Twenty-First”. Kapag bumabasa ng sipi, tukuyin kung sino ang nangalap, nagsalin, nag-edit o naglathala at kung aling edisyon ang ginagamit, kung nakatala. Iwasang tawagin ang bawat nailathalang bersiyon na “orihinal na sinaunang teksto.”
Independent reader supportYour contribution helps us test, update, and keep practical guides available for everyone.Paano suriin ang isang akda o tradisyon?
Sa halip na ituring ang mga akda bilang magkakatulad na halimbawa ng iisang pambansang panitikan, ihambing ang mga ito batay sa:
- pamayanan at wikang pinagmulan;
- anyo—halimbawa, bugtong, awit, salaysay o epiko;
- paraan ng pagtatanghal at transmisyon, gaya ng pagbigkas, pag-awit, ritwal o pagsulat;
- gamit o okasyon sa buhay ng komunidad; at
- kasaysayan ng pagkakatala: oral na tradisyon ba, transkripsiyon, salin o modernong edisyon, at sino ang naghanda nito kung alam.
Inirerekomenda ng DepEd na suriin ang mga teksto sa konteksto ng panahon at lugar, pati ang mga elementong pangkultura gaya ng simbolo, wika, kaugalian, pagpapahalaga at arketipo. Sa MATATAG Filipino curriculum, kabilang sa kasanayang itinakda ang: “Naiisa-isa ang mahahalagang pangyayari sa panahon ng katutubo kaugnay ng mga tekstong pampanitikan.”
Quick Recap
Best Value
Product prices and availability are accurate as of the date/time indicated and are subject to change. Any price and availability information displayed on Amazon at the time of purchase will apply.
